Sementsverksmidjan

Nokkur almenn atriði um sement

Sement, nánar tiltekið vatnsbindandi sement eða hýdrólískt sement, er eins konar bindiefni, sem nota má til þess að binda saman sand og eða möl svo að úr verði manngerður steinn, sem nefndur er steinsteypa eða múr eftir því sem við á. Á sumum erlendum tungumálum, eins og ensku, getur hins vegar orðið sement eitt sér haft víðari merkingu og er stundum notað yfir ýmis konar lím.

Þegar vatnsbindandi sement er blandað vatni myndar það efju, svonefnda sementsefju, sem að nokkrum tíma liðnum storknar og harðnar síðan og verður að steini, sementssteini, sem oft er þó talað áfram um sem efju, þ. e. harðnaða efju. Þessu valda efnahvörf vatns og virkra efnishluta sementsins.

Portlandsement

Sá flokkur sements sem er langþýðingarmestur á heimsvísu er nefndur portlandsement. Hinar ýmsu tegundir portlandsements eru framleiddar í gífurlegu magni. Samsetning hreins portlandsements er að um 90 hundraðshlutum til blanda efnasambanda súrefnis við málmana kalsíum (Ca), ál (Al) og járn (Fe) auk kísils (Si). Víðast erlendis fæst kalsíum úr kalksteins- eða krítarjarðlögum en hin efnin úr leir og sandi.

Kalsíumforði íslensku verksmiðjunnar er hins vegar skeljasandur, en hér á landi finnast hvorki krítar né kalksteinslög. Hin efnin fær verksmiðjan úr líparíti og örlítið úr basaltsandi. Með réttri blöndu þessara hráefna og "brennslu" við um 1400 °C í ofni verksmiðjunnar, verður til sams konar samsetning þeirra efnasambanda sem einkenna allt venjulegt sement, hvar sem það kann að vera framleitt í heiminum úr hinum ólíkustu hráefnum. Í ofninum myndast svonefnt sementsgjall sem síðan er fínmalað. Við mölunina er bætt saman við gjallið nokkrum prósentum af gipsi, sem notað er til að stilla af storknunarhraða sementsins. Nánari lýsingu á hráefnum og framleiðsluferli verksmiðjunnar er að finna undir "FRAMLEIÐSLAN" hér á vefsíðunum.

Possólanefni

Á síðari árum hefur mikilvægi blandaðra sementstegunda aukist. Framleiðsla þeirra byggist á portlandsementsgjalli, sem auk gips er blandað mismunandi magni af öðrum efnum. Veigamest slíkra efna eru þau, sem hafa þann eiginleika að verða virk í vatnsblöndu með hreinu portlandsementi, hvarfast á hliðstæðan hátt og verða þannig að bindiefni með portlandsementshlutanum.

Þessi efni eru nefnd possólanar eða possólanefni og getur íblöndun þeirra haft afar mikilvæga kosti fyrir ýmsa notkun sements í steypu. Einn slíkra kosta er að leggja sementinu til öfluga vörn gegn skemmdum af völdum alkalíkísilefnahvarfa, sem hugsanlega gætu orðið í alkalívirku fylliefni, þ. e. malarvölum og sandkornum, við mikið vatnsálag á steypu.

Íslenska sementið

Allar tegundir íslenska sementsins eru blandaðar possólanefnum, ýmist kísilryki eða fínmöluðu óbrenndu líparíti eða hvoru tveggja. Kísilrykið er aukaafurð járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga en líparítið er hið sama og notað er sem hráefni til gjallbrennslunnar í ofni verksmiðjunnar, eins og lýst er hér að ofan. Magni íblöndunar og gagnsemi þessara possólana er lýst á tækniupplýsingablöðum, sem er að finna hér til hliðar undir "Tækniupplýsingar", sem og á ensku undir "ENGLISH WEB".

Blandað portlandsement er umhverfisvænna í framleiðslu en heint portlandsement, m. a. af því að það krefst minni orku.

Nánari upplýsingar um flokkun sements í Evrópu er að finna í staðlinum ÍST EN 197-1:2000 í töflu 1 á bls. 14.